พนักงาน Outsource ทำงานพลาด ใครโดนก่อน? สิ่งที่สัญญาจ้างส่วนใหญ่ไม่ได้เขียนไว้
พนักงาน Outsource คนหนึ่งขับรถยกชนชั้นวางสินค้าในคลัง ของเสียหาย งานส่งลูกค้าล่าช้า หัวหน้าฝ่ายคลังโทรหา HR ทันที HR เปิดสัญญากับบริษัทจัดหาพนักงาน Outsource ดู แล้วพบว่าสัญญามีแค่ราคาต่อหัว จำนวนคน และระยะเวลา ไม่มีเรื่องความเสียหายเลยสักบรรทัด
เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้กับทุกบริษัทที่ใช้พนักงาน Outsource และส่วนใหญ่มารู้ตัวตอนเกิดเรื่องแล้ว บทความนี้จะอธิบายว่าเมื่อพนักงาน Outsource ทำงานพลาด ความรับผิดชอบอยู่ที่ใครบ้าง มีเรื่องอะไรที่บริษัทผู้ว่าจ้างต้องรับผิดชอบร่วมด้วยตามกฎหมาย และสัญญาควรเขียนอะไรเพิ่ม เพื่อไม่ให้ต้องมาเถียงกันทีหลัง
ใช้พนักงาน Outsource ใครเป็นนายจ้าง
เริ่มจากเรื่องพื้นฐานก่อน เมื่อใช้บริการบริษัทจัดหาพนักงาน Outsource พนักงานที่มาทำงานกับเราจะเป็นลูกจ้างของบริษัท Outsource บริษัท Outsource เป็นคนจ่ายเงินเดือน หักภาษี ส่งประกันสังคม และดูแลเรื่องสัญญาจ้าง ส่วนบริษัทเราเป็น “ผู้ประกอบกิจการ” ที่ใช้แรงงานนั้น
ฟังดูเหมือนแบ่งกันชัดเจน แต่ในชีวิตจริง พนักงาน Outsource ทำงานในพื้นที่ของเรา ใช้เครื่องมือของเรา รับคำสั่งจากหัวหน้างานของเรา และทำงานปนกับพนักงานประจำของเรา ทำให้เส้นแบ่งความรับผิดชอบไม่ได้ชัดอย่างที่คิด
เรื่องที่บริษัทผู้ว่าจ้างต้องรับผิดชอบร่วม แม้จะใช้ Outsource
หลายบริษัทเข้าใจว่าใช้ Outsource แล้ว เรื่องคนทั้งหมดจะเป็นภาระของผู้ให้บริการ ซึ่งไม่ถูกทั้งหมด กฎหมายคุ้มครองแรงงานของไทยมีบทบัญญัติที่ผู้ประกอบกิจการควรรู้อย่างน้อย 2 เรื่อง
เรื่องที่ 1: สิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่เป็นธรรม
มาตรา 11/1 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน กำหนดว่า กรณีผู้ประกอบกิจการใช้คนที่บริษัทอื่นจัดหามาทำงานที่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการผลิตหรือธุรกิจของตน ผู้ประกอบกิจการต้องดำเนินการให้ลูกจ้างเหล่านั้นได้รับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่เป็นธรรม และไม่เลือกปฏิบัติเมื่อเทียบกับลูกจ้างที่ทำงานลักษณะเดียวกัน
แปลแบบง่ายๆ คือ ถ้าพนักงานประจำกับพนักงาน Outsource ยืนทำงานตำแหน่งเดียวกันในไลน์ผลิตเดียวกัน แต่ได้สวัสดิการต่างกันมาก บริษัทเราอาจมีปัญหาได้ ไม่ใช่แค่บริษัท Outsource
เรื่องที่ 2: ความรับผิดเรื่องค่าจ้างและเงินที่ลูกจ้างควรได้
กฎหมายมีบทบัญญัติให้ผู้ประกอบกิจการต้องรับผิดร่วมกับผู้รับเหมาในเรื่องค่าจ้าง ค่าชดเชย และเงินอื่นๆ ที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับ หมายความว่า ถ้าบริษัท Outsource ไม่จ่ายเงินพนักงาน พนักงานอาจมาเรียกร้องกับบริษัทเราได้
นี่คือเหตุผลที่การเลือกผู้ให้บริการแค่เพราะราคาต่อหัวถูก อาจกลายเป็นความเสี่ยงของเราเอง
หมายเหตุ: ข้อมูลข้างต้นเป็นภาพรวมเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น รายละเอียดและการตีความขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี ควรตรวจสอบกับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานฉบับล่าสุด หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายแรงงาน
พนักงาน Outsource ทำพลาด แยกให้ออกว่าเป็นเรื่องแบบไหน
ความเสียหายจากการทำงานมีหลายแบบ และแต่ละแบบมีคำถามที่ต้องตอบต่างกัน
ความเสียหายต่อทรัพย์สินของบริษัท
เช่น ทำเครื่องจักรเสีย ทำสินค้าเสียหาย ขับรถยกชนของ คำถามที่ต้องตอบคือ พนักงานทำตามขั้นตอนที่ได้รับการอบรมหรือไม่ ใครเป็นคนอบรม ใครเป็นคนสั่งงาน และพนักงานมีใบอนุญาตหรือผ่านการทดสอบสำหรับงานนั้นแล้วหรือยัง
ถ้าหัวหน้างานของเราสั่งให้พนักงานที่ยังไม่ผ่านการอบรมไปขับรถยก ความรับผิดชอบก็ไม่ได้อยู่ที่ฝั่ง Outsource ฝั่งเดียว
ความเสียหายต่อลูกค้าหรือบุคคลภายนอก
เช่น ส่งสินค้าผิด ข้อมูลลูกค้ารั่ว พนักงานขายหน้าร้านให้ข้อมูลผิดจนลูกค้าเสียหาย กรณีนี้ซับซ้อนกว่า เพราะลูกค้าจะมาเรียกร้องกับบริษัทเราก่อน ไม่ได้ไปหาบริษัท Outsource เราต้องรับเรื่องและจัดการก่อน แล้วค่อยมาคุยกับผู้ให้บริการทีหลัง ซึ่งถ้าสัญญาไม่ได้เขียนไว้ ก็คุยกันยาก
อุบัติเหตุที่พนักงานบาดเจ็บ
พนักงาน Outsource บาดเจ็บระหว่างทำงานในพื้นที่ของเรา ฝั่ง Outsource ในฐานะนายจ้างต้องดูแลเรื่องเงินทดแทนตามกฎหมาย แต่ฝั่งเราในฐานะเจ้าของพื้นที่ก็ต้องดูเรื่องความปลอดภัยในการทำงานด้วย ถ้าเครื่องจักรไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน หรือพื้นที่ทำงานไม่ปลอดภัย เราก็มีส่วนที่ต้องรับผิดชอบ
การทุจริตหรือทำผิดระเบียบ
เช่น ขโมยสินค้า ปลอมเวลาเข้างาน คำถามคือใครมีอำนาจสอบสวน ใครมีอำนาจลงโทษ หัวหน้างานของเราลงโทษพนักงาน Outsource เองได้หรือไม่ และเรามีสิทธิขอให้เปลี่ยนตัวพนักงานทันทีหรือเปล่า
พนักงาน Outsource ทำพลาด แยกให้ออกว่าเป็นเรื่องแบบไหน
สัญญาจำนวนมากเขียนเรื่องหลักไว้ครบ เช่น ราคา จำนวนคน ระยะเวลา วิธีวางบิล แต่มักขาดเรื่องที่ต้องใช้จริงตอนมีปัญหา ลองเช็กสัญญาของเราว่ามีเรื่องเหล่านี้หรือยัง
1. ขอบเขตความรับผิดเมื่อเกิดความเสียหาย
ใครรับผิดชอบในกรณีไหน มีวงเงินสูงสุดหรือไม่ ผู้ให้บริการมีประกันภัยความรับผิดหรือไม่ และครอบคลุมอะไรบ้าง
2. ใครอบรมอะไร
ผู้ให้บริการอบรมเรื่องพื้นฐานอะไรก่อนส่งคนมา บริษัทเราอบรมงานเฉพาะอะไร และต้องมีหลักฐานการอบรมเก็บไว้หรือไม่ งานบางประเภทต้องมีใบอนุญาตหรือผ่านการทดสอบก่อน ต้องระบุให้ชัดว่าใครเป็นคนตรวจ
3. ใครสั่งงาน และสั่งได้แค่ไหน
หัวหน้างานของเราสั่งงานประจำวันได้ แต่ถ้าจะเปลี่ยนตำแหน่ง ย้ายแผนก หรือให้ทำงานนอกขอบเขต ต้องผ่านผู้ให้บริการก่อนหรือไม่
4. ขั้นตอนเมื่อพนักงานทำผิดระเบียบ
ใครสอบสวน ใครลงโทษ ใช้ระเบียบของใคร และบริษัทเรามีสิทธิขอเปลี่ยนตัวพนักงานได้ทันทีในกรณีไหนบ้าง
5. การหาคนแทน
ถ้าพนักงานลาออก ขาดงาน หรือถูกเปลี่ยนตัว ผู้ให้บริการต้องหาคนแทนภายในกี่วัน ระหว่างที่ตำแหน่งว่าง คิดค่าบริการอย่างไร
6. หลักฐานการจ่ายเงินและส่งประกันสังคม
เพราะเรื่องค่าจ้างเรามีความเสี่ยงร่วม จึงควรมีสิทธิขอดูหลักฐานว่าผู้ให้บริการจ่ายเงินเดือนตรงเวลา และนำส่งประกันสังคมครบ อาจขอเป็นรายเดือนหรือรายไตรมาส
7. การดูแลข้อมูลส่วนบุคคล
พนักงาน Outsource อาจต้องเข้าถึงข้อมูลลูกค้าหรือข้อมูลภายในของเรา และเราเองก็ได้รับข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงานจากผู้ให้บริการ ควรกำหนดหน้าที่ของแต่ละฝ่ายตาม PDPA ให้ชัด
8. การเลิกสัญญาก่อนกำหนด
ถ้าผู้ให้บริการทำไม่ได้ตามที่ตกลง เช่น หาคนแทนไม่ทันซ้ำๆ หรือจ่ายเงินพนักงานล่าช้า บริษัทเราเลิกสัญญาได้ภายใต้เงื่อนไขอะไร และต้องบอกล่วงหน้ากี่วัน
ถ้าเกิดเรื่องแล้ว ควรทำอะไรก่อน
เมื่อพนักงาน Outsource ทำงานพลาดจนเกิดความเสียหาย สิ่งที่มักเกิดขึ้นคือทุกฝ่ายรีบหาคนผิด ทั้งที่เรื่องแรกที่ควรทำคือคุมสถานการณ์และเก็บข้อเท็จจริงให้ครบ ลองใช้ลำดับนี้
1. ดูแลคนและพื้นที่ก่อน
ถ้ามีคนบาดเจ็บ ให้ปฐมพยาบาลและส่งโรงพยาบาลก่อน ถ้าเป็นเครื่องจักรหรือพื้นที่อันตราย ให้หยุดใช้งานและกั้นพื้นที่ไว้
2. แจ้งผู้ให้บริการทันที
โทรหาผู้ประสานงานของบริษัท Outsource ในวันเดียวกัน อย่ารอให้สรุปเรื่องเสร็จก่อนค่อยแจ้ง เพราะผู้ให้บริการในฐานะนายจ้างมีหน้าที่ต้องดำเนินการบางอย่างเอง เช่น เรื่องเงินทดแทนเมื่อพนักงานบาดเจ็บ
3. เก็บหลักฐานให้ครบ
ถ่ายรูปความเสียหาย เก็บภาพจากกล้องวงจรปิด บันทึกชื่อคนที่อยู่ในเหตุการณ์ ดึงบันทึกการอบรมและใบสั่งงานของวันนั้น หลักฐานเหล่านี้จะใช้ตอบคำถามว่าใครรับผิดชอบส่วนไหน
4. ฟังจากพนักงานที่เกี่ยวข้อง
ให้หัวหน้างานของเรากับตัวแทนผู้ให้บริการ คุยกับพนักงานด้วยกัน จะได้ข้อมูลชุดเดียวกัน และไม่มีฝ่ายไหนรู้สึกว่าถูกตัดสินไปก่อน
5. สรุปเป็นลายลักษณ์อักษร แล้วค่อยคุยเรื่องความรับผิด
เมื่อข้อเท็จจริงครบ ค่อยเปิดสัญญามาดูว่ากรณีนี้ตกลงกันไว้อย่างไร และควรปรับขั้นตอนการทำงานตรงไหน เพื่อไม่ให้เกิดซ้ำ
งานแบบไหนเหมาะกับ Outsource งานแบบไหนควรคิดให้ดีก่อน
ปัญหาเรื่องความรับผิดชอบจะน้อยลงมาก ถ้าเลือกใช้ Outsource กับงานที่เหมาะตั้งแต่แรก
งานที่มักเหมาะกับ Outsource
-
งานที่มีขั้นตอนชัด สอนได้ในเวลาไม่นาน และวัดผลได้ง่าย เช่น งานแพ็กสินค้า งานไลน์ผลิตบางขั้นตอน
-
งานที่ต้องการคนเพิ่มเป็นช่วง เช่น ช่วงปลายปี ช่วงเปิดสาขาใหม่ ช่วงมีคำสั่งซื้อพิเศษ
-
งานที่บริษัทไม่อยากเพิ่มจำนวนพนักงานประจำ แต่ต้องการคนทำต่อเนื่อง
งานที่ควรคิดให้ดีก่อนใช้ Outsource
-
งานที่ต้องเข้าถึงข้อมูลลับ ข้อมูลการเงิน หรือข้อมูลส่วนบุคคลจำนวนมาก
-
งานที่ต้องตัดสินใจเองสูง และความผิดพลาดมีผลต่อลูกค้าโดยตรง
-
งานที่ต้องใช้ความรู้ภายในบริษัทที่สะสมมานาน และสอนต่อยาก
งานกลุ่มหลังไม่ได้ใช้ Outsource ไม่ได้ แต่ควรมีขั้นตอนควบคุมและข้อตกลงในสัญญาที่ละเอียดกว่างานทั่วไป
ตัวอย่างสถานการณ์: ร้านค้าปลีกหลายสาขา
ลองดูอีกตัวอย่างหนึ่ง (เป็นสถานการณ์ตัวอย่าง ไม่ใช่ข้อมูลของบริษัทใดบริษัทหนึ่ง)
ธุรกิจค้าปลีกที่มีหลายสาขาใช้พนักงานขายจากบริษัท Outsource ช่วงหนึ่งพบว่ายอดเงินในลิ้นชักไม่ตรงกับยอดขายในหลายสาขา เมื่อตรวจสอบก็พบว่าเกี่ยวข้องกับพนักงาน Outsource บางคน
ฝั่งร้านค้าอยากให้ผู้ให้บริการชดใช้ความเสียหาย ฝั่งผู้ให้บริการบอกว่าการคุมเงินสดเป็นระบบของร้าน และหัวหน้าสาขาเป็นคนดูแลทุกวัน สัญญาไม่ได้เขียนไว้ว่ากรณีแบบนี้ใครรับผิดชอบเท่าไร สุดท้ายต้องใช้เวลาคุยกันหลายเดือน ระหว่างนั้นความสัมพันธ์ก็แย่ลง และหน้าร้านก็ขาดคน
ถ้าตอนทำสัญญามีข้อตกลงเรื่องขั้นตอนการตรวจสอบ การรับผิดในกรณีทุจริต และประกันภัยที่ครอบคลุม เรื่องนี้จะจบได้เร็วกว่ามาก
ราคาต่อหัวที่ถูกกว่า อาจแพงกว่าตอนเกิดเรื่อง
เวลาเทียบใบเสนอราคาจากบริษัทจัดหาพนักงาน Outsource หลายเจ้า หลายบริษัทดูแค่ตัวเลขค่าบริการต่อคนต่อเดือน แล้วเลือกเจ้าที่ถูกที่สุด ซึ่งเข้าใจได้ เพราะเป็นตัวเลขที่ฝ่ายจัดซื้อและผู้บริหารเห็นชัดที่สุด
แต่ส่วนต่างของราคามักมาจากสิ่งที่มองไม่เห็นในใบเสนอราคา เช่น การตรวจประวัติก่อนส่งคน การอบรมก่อนเริ่มงาน การมีเจ้าหน้าที่ดูแลประจำพื้นที่ การมีคนสำรองพร้อมส่งแทน และการทำประกันภัยความรับผิด ผู้ให้บริการที่ตัดส่วนเหล่านี้ออก ก็ตั้งราคาได้ต่ำกว่า
ตอนทุกอย่างเรียบร้อย ส่วนต่างนี้ดูไม่จำเป็น แต่พอเกิดเรื่อง เช่น พนักงานขาดงานพร้อมกันหลายคนช่วงเร่งผลิต หรือมีความเสียหายที่ต้องมีคนรับผิดชอบ บริษัทที่เลือกราคาต่ำสุดมักต้องจัดการเองเกือบทั้งหมด
วิธีเทียบที่ใช้ได้จริงคือ ให้ผู้ให้บริการทุกเจ้าตอบคำถามชุดเดียวกัน แล้วเทียบสิ่งที่ได้ต่อราคา ไม่ใช่เทียบราคาอย่างเดียว
ก่อนเลือกบริษัทจัดหาพนักงาน Outsource ถามคำถามเหล่านี้
ราคาต่อหัวเป็นเรื่องสำคัญ แต่ไม่ควรเป็นเรื่องเดียวที่ใช้ตัดสินใจ ลองถามผู้ให้บริการด้วยคำถามเหล่านี้
-
คัดกรองพนักงานอย่างไรก่อนส่งมา ตรวจประวัติอะไรบ้าง
-
อบรมอะไรให้พนักงานก่อนเริ่มงาน มีหลักฐานให้ดูหรือไม่
-
มีประกันภัยความรับผิดหรือไม่ ครอบคลุมความเสียหายแบบไหน
-
ถ้าพนักงานขาดงาน หาคนแทนได้ภายในกี่วัน
-
มีเจ้าหน้าที่ประจำดูแลพื้นที่ของเราหรือไม่ ใครเป็นคนที่เราติดต่อได้ทันทีเมื่อมีปัญหา
-
ยินดีให้ตรวจหลักฐานการจ่ายเงินเดือนและประกันสังคมหรือไม่
-
มีมาตรฐานหรือการรับรองระบบการทำงานอะไรบ้าง และตรวจสอบได้อย่างไร
ผู้ให้บริการที่ตอบคำถามเหล่านี้ได้ชัดและมีเอกสารให้ดู มักเป็นผู้ให้บริการที่ทำงานเป็นระบบ ส่วนผู้ให้บริการที่ตอบแค่ว่า “ไม่ต้องห่วง ดูแลให้หมด” ควรถามต่อให้ละเอียดขึ้น
หน้าที่ที่ฝั่งผู้ว่าจ้างต้องทำเอง
สัญญาที่ดีช่วยได้มาก แต่ไม่ได้แทนการบริหารงานประจำวัน มีเรื่องที่ฝั่งเราต้องทำเองเสมอ
-
ปฐมนิเทศเรื่องพื้นที่และความปลอดภัย พนักงาน Outsource ต้องรู้กฎความปลอดภัยของพื้นที่เราเหมือนพนักงานประจำ
-
ให้หัวหน้างานรู้ขอบเขตของตัวเอง ว่าสั่งงานอะไรได้ อะไรต้องแจ้งผู้ให้บริการก่อน
-
บันทึกเหตุการณ์ทุกครั้ง เมื่อเกิดปัญหา ให้บันทึกวันเวลา สิ่งที่เกิด และคนที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้คุยกับผู้ให้บริการ
-
ดูแลเรื่องสวัสดิการให้เป็นธรรม ตรวจว่าพนักงาน Outsource ที่ทำงานแบบเดียวกับพนักงานประจำ ไม่ได้รับสิทธิต่างกันโดยไม่มีเหตุผล
-
ประชุมกับผู้ให้บริการสม่ำเสมอ ดูตัวเลขการขาดงาน การลาออก และปัญหาที่เกิดขึ้น ก่อนจะสะสมจนเป็นเรื่องใหญ่
Thitaramgroup ดูแลเรื่องนี้อย่างไร
ทิตาราม กรุ๊ป ให้บริการจัดหาพนักงาน Outsource ผ่านสองบริษัทในกลุ่ม
-
Thitaram Outsourcing Service (TOS) สำหรับโรงงาน ธุรกิจการผลิต และโลจิสติกส์
-
VR Jobpro (VJP) สำหรับธุรกิจค้าปลีก โทรคมนาคม เทคโนโลยี และการเงิน
ก่อนเริ่มงาน เราคุยกับลูกค้าเรื่องขอบเขตงาน การอบรม ขั้นตอนเมื่อเกิดปัญหา และการหาคนแทน และเขียนเรื่องเหล่านี้ลงในข้อตกลงให้ชัด ไม่ปล่อยไว้คุยกันตอนเกิดเรื่อง ระบบการทำงานของกลุ่มได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO 9001:2026 และผ่านการตรวจตามแนวทาง SMETA และ URSA ซึ่งครอบคลุมเรื่องการดูแลแรงงานอย่างเป็นธรรม
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
คือบริษัทที่จ้างพนักงานเป็นลูกจ้างของตัวเอง แล้วส่งพนักงานไปทำงานให้บริษัทลูกค้า บริษัท Outsource ดูแลเรื่องเงินเดือน ภาษี ประกันสังคม และสัญญาจ้าง ส่วนบริษัทลูกค้าดูแลการสั่งงานประจำวันในพื้นที่ของตัวเอง
บริษัทจัดหาพนักงานแบบสรรหา ช่วยหาคนให้ แล้วคนนั้นเป็นพนักงานของบริษัทลูกค้าโดยตรง ส่วน Outsource ผู้ให้บริการยังเป็นนายจ้างของพนักงาน และรับผิดชอบเรื่องการจ้างงานต่อไปตลอดสัญญา
ไม่ใช่ ผู้ประกอบกิจการยังมีหน้าที่ตามกฎหมาย เช่น การดูแลให้พนักงาน Outsource ได้สิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่เป็นธรรม และความรับผิดร่วมเรื่องค่าจ้างและเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับ รวมถึงความปลอดภัยในพื้นที่ทำงาน
การหักค่าจ้างมีข้อจำกัดตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน และบริษัทลูกค้าไม่ได้เป็นผู้จ่ายค่าจ้างโดยตรง ควรตกลงขั้นตอนเรื่องความเสียหายกับผู้ให้บริการไว้ในสัญญา และตรวจสอบข้อกฎหมายฉบับล่าสุดก่อนดำเนินการ
อย่างน้อยควรมีหนังสือรับรองบริษัท หลักฐานการนำส่งประกันสังคมของพนักงานที่ส่งมา รายละเอียดประกันภัยความรับผิด (ถ้ามี) และเอกสารการรับรองมาตรฐานที่ผู้ให้บริการอ้างถึง
อย่างน้อยปีละครั้ง หรือทุกครั้งที่ลักษณะงานเปลี่ยน เช่น เพิ่มจำนวนคนมาก ย้ายพนักงานไปทำงานที่เสี่ยงขึ้น หรือเปิดพื้นที่ทำงานใหม่ ควรดูทั้งขอบเขตงาน ขั้นตอนเมื่อเกิดความเสียหาย การหาคนแทน และเงื่อนไขประกันภัยว่ายังตรงกับงานจริงหรือไม่ ถ้าในปีที่ผ่านมามีเหตุการณ์ที่คุยกันยากเพราะสัญญาไม่ได้เขียนไว้ ให้ใช้เหตุการณ์นั้นเป็นจุดเริ่มต้นในการแก้สัญญารอบถัดไป